Okul Ağında Öğrenci-Öğretmen Segmentasyonu: İçerik Filtreleme ve 5651 Uyum

Özet: Okul ve eğitim kurumlarında ağ tasarımı dört eşzamanlı ihtiyacı karşılamalıdır: öğrenci-öğretmen-idari trafiğin VLAN ile ayrılması, yaş gruplarına göre içerik filtreleme politikası, sınıf ve laboratuvar bazlı Wi-Fi kapsama, 5651 sayılı kanun kapsamında erişim kayıtlarının iki yıl saklanması. Doğru tasarlanmış bir okul ağında öğrenci sosyal medyaya değil, ders kaynağına ulaşır; öğretmen müfredat materyaline kararlı bir bağlantıyla erişir; idare öğrenci verisini KVKK uyumlu işler.

Bir okulda Wi-Fi şifresi öğrenciler arasında dolaşır; içerik filtresi olmadığı için ders saatinde sosyal medya ve oyun sitelerine girilir, kurum aynı ağda hem öğretmen hem öğrenci hem idari işlemleri yürütmeye çalıştığı için biri diğerini sürekli yavaşlatır. Bu sahne Türkiye'deki binlerce okulda tekrar tekrar yaşanıyor.

Bu yazıda okul müdürleri, IT sorumluları ve eğitim kurumu sahipleri için öğrenci-öğretmen ağ ayrımı, içerik filtreleme politikası ve 5651 yasal uyumunu ele alıyoruz. Hedef ölçeğimiz 100-2000 öğrenci kapasiteli özel/özel-kamu okulları, kurslar ve dil okulları.

Eğitim Kurumunda Dört Farklı Kullanıcı Profili

Standart bir okul ağında dört farklı kullanıcı grubu vardır ve her biri farklı önceliklere sahiptir.

1. Öğrenciler

• Müfredat kaynaklarına erişim
• Sosyal medya, oyun, video streaming sınırlı/yasak
• Yaş grubuna göre değişen içerik politikası
• BYOD (kendi cihaz) yaygın

2. Öğretmenler

• Müfredat materyali, video paylaşım, sınav portalı
• E-posta, kurum yazılımları
• Daha geniş erişim, ama yine politika çerçevesinde

3. İdari Personel

• Öğrenci kayıt sistemi, finans, KVKK kapsamında veri
• En kapsamlı erişim, en sıkı güvenlik
• Geçmiş veri arşivi, denetim raporları

4. Misafir/Veli

• Veli toplantısı, kurum ziyareti
• Sadece internet, iç ağa erişim yok
• 5651 uyumlu kayıt

Bu dört grubun aynı düz ağda paylaşılması hem güvenlik hem performans açısından kabul edilemez.

Önerilen VLAN Yapısı

Okul ölçeğinde tipik VLAN şeması:

VLAN	Amaç	İçerik Filtresi
10	Yönetim (switch, AP, sunucu)	—
20	İdari personel	Hafif
30	Öğretmen	Orta
40	Öğrenci ilkokul (1-4)	Çok sıkı
50	Öğrenci ortaokul (5-8)	Sıkı
60	Öğrenci lise (9-12)	Orta-sıkı
70	Laboratuvar (kontrol odası)	Sıkı + araştırma istisnaları
80	Kütüphane Wi-Fi	Sıkı, sosyal medya yasak
90	IP kamera + güvenlik sistemi	İnternet yok
100	Misafir / veli	Sadece internet

Yaş grubu bazlı VLAN ayrımı, içerik filtresinin yaşa uygun uygulanmasını sağlar.

İçerik Filtreleme Politikası

İçerik filtreleme okul ağının "kalbidir". Yanlış kurulmuş bir filtre ya çok sıkı (öğretmen müfredat aramada kısıtlı) ya çok gevşek (öğrenci sosyal medyada) olur.

Yaş Grubuna Göre Politika

Yaş Grubu	Yasak	Sınırlı	İzinli
6-10 (1-4. sınıf)	Sosyal medya, oyun, yetişkin içerik, şiddet	YouTube (eğitim listesi), arama	Eğitim siteleri, ders portalı
11-14 (5-8)	Sosyal medya, yetişkin, şiddet	Oyun (öğle/teneffüs), YouTube	Eğitim, haber, araştırma
15-18 (9-12)	Yetişkin, kumar, şiddet	Sosyal medya (saatlere göre), oyun	Geniş araştırma, akademik
Öğretmen	Yetişkin, kumar	—	Geniş + müfredat
İdari	Yetişkin, kumar	—	Geniş + KVKK uyumlu

Filtre Çözümleri

KOBİ ölçeğinde uygun filtreleme çözümleri:

• OPNsense / pfSense + pfBlockerNG — Açık kaynak, KOBİ bütçesi
• Cisco Umbrella (eski OpenDNS) — Bulut tabanlı, kolay yönetim
• Sophos UTM / XG Firewall — Entegre filtre + firewall
• Fortinet FortiGuard Web Filtering — Kategori bazlı, kapsamlı
• MEB onaylı yerel sağlayıcılar — Türkiye'ye özgü kategorize, yerli destek

SafeSearch Zorlama

Google, Bing, YouTube'da SafeSearch zorlamalı modda çalıştırılmalı:

• Google SafeSearch — DNS yönlendirme veya HTTPS proxy
• YouTube Restricted Mode — DNS veya HTTP header zorlama
• Bing SafeSearch strict mode

Bu, doğrudan filtreyle yakalanmayan ama yine de uygunsuz içerik göstermesini engelleyen ek katman.

Sınıf ve Laboratuvar Wi-Fi Tasarımı

Okul Wi-Fi'sinde tipik zorluk: bir sınıfta 30 öğrenci aynı anda tablet/laptop kullanır, koridor yoğun trafik, lab cihazları ek yük.

Kapsama Tasarım Kuralları

• Her sınıfa en az 1 AP (40+ kişilik sınıflarda 2 AP)
• Tavan montajı tercih edilir (duvarlardan engelsiz yayım)
• Koridorda her 15-20 metrede AP — sınıflar arası geçiş için roaming
• Bahçe için outdoor AP (teneffüs Wi-Fi'si bekleniyorsa)
• Kütüphane ve etüt salonlarında yüksek kapasite AP

Yoğunluk Yönetimi

40 öğrencinin aynı anda video izlediği bir sınıf 200 Mbps trafik üretebilir. Tek AP buna yetmeyebilir.

• Wi-Fi 6 (802.11ax) tercih edilmeli — OFDMA ile yoğun ortamda verim yüksek
• 5 GHz öncelikli kullanım, 2.4 GHz yedek
• Aynı SSID üzerinden öğrenci-öğretmen-misafir ayrımı VLAN ile (cihaz hangi VLAN'a düştüğü 802.1X / RADIUS ile belirlenir)

Sınav Günü Mod

Bazı okullar sınav günü internet erişimini tamamen kapatır (öğrenci aramasın diye) veya sadece sınav sistemine açık tutar.

• Yönetim panelinden tek tıkla "sınav modu" geçişi
• Wi-Fi SSID'leri geçici olarak değiştirilir
• Sadece beyaz listede olan sınav siteleri açıktır
• Sınav bitiminde otomatik veya manuel normale dönüş

5651 Uyumu Okul İçin

5651 sayılı kanun, internet erişimi sunan tüm yer sağlayıcılara (oteller, kafeler, okullar dahil) erişim kayıtlarını saklama yükümlülüğü getirir.

İki Yıllık Saklama

• Tüm öğrenci, öğretmen, idari, misafir trafiği logged
• Hangi kullanıcı (MAC, IP, hesap) hangi sayfaya ne zaman gitti
• Loglar zaman damgalı, imzalı, değiştirilemez
• Denetim talebinde 30 dakikada belge sunabilmek

Logger Çözümleri

• TIB onaylı yerli logger cihazları (donanım, tek seferlik yatırım)
• Bulut 5651 servisleri (aylık abonelik, fiziksel cihaz yok)
• Açık kaynak çözüm + 3. taraf imzalama (teknik bilgi gerektirir)

Veli Bilgilendirme

KVKK kapsamında, çocukların verileri işlenirken veli izni alınması gerekebilir. Aydınlatma metni ve gerektiğinde açık rıza:

• Hangi veriler toplanır (cihaz MAC, erişim kayıtları, kamera görüntüsü)
• Ne kadar süre saklanır
• Hangi amaçla kullanılır (5651 yükümlülüğü, güvenlik)
• Veli/öğrenci hakları

Veli Portalı ve İletişim Sistemleri

Modern okulda veli iletişimi WhatsApp grubundan çıkıp merkezi bir sistemde olmalı.

Veli Portalı İçeriği

• Öğrencinin devamsızlığı
• Sınav sonuçları, karne
• Ders programı, etkinlik takvimi
• Ödeme ve taksit durumu
• Veli-öğretmen mesajlaşma
• Aylık ödeme ve taksit takibi
• Bildirim push (mobil uygulama) veya SMS

KVKK Uyumu

Veli portalında veli ve öğrenci verisi işlenir; özel nitelikli (sağlık raporu, vb.) veriler ek koruma ister.

• Açık rıza yoksa minimum gerekli veri işlenir
• Erişim rol bazlı: veli sadece kendi çocuğunu görür
• MFA önerilir (özellikle ödeme bilgisi varsa)
• Eski mezun verileri saklama süresi dolduğunda silinir

IP Kamera ve Güvenlik

Okulda kamera sistemi: koridor, bahçe, giriş, kantin, otopark.

Tasarım Prensipleri

• Kamera ağı ayrı VLAN'da (VLAN 90 önerimiz)
• Internet erişimi yok (sadece bulut yedek için sınırlı)
• Kayıt cihazı (NVR) ofis VLAN'ından erişilemez — sadece güvenlik personeli
• Kamera açıları sınıf içine girmemeli (KVKK risk, yasak değil ama hassas)

KVKK ve Kamera Aydınlatması

• Okul girişine "Kamera kayıt yapılıyor" levhası
• Aydınlatma metninde kamera bilgisi
• Kayıtlar belirli süreden sonra silinir (örnek: 30-90 gün)
• Erişim sınırlı: sadece olay sonrası, kanıt için

Yamanlar Bilişim Olarak Sunduğumuz Hizmetler

Eğitim kurumu ölçeğinize uygun destek alanlarımız:

• Saha etüdü ve sınıf bazlı Wi-Fi kapsama tasarımı
• Yaş grubuna göre içerik filtreleme politikası
• VLAN segmentasyonu ve 802.1X kimlik doğrulama
• 5651 uyumlu logger seçimi ve kurulumu
• Veli portalı altyapı ve KVKK aydınlatma
• IP kamera ağı tasarımı ve mahremiyet uyumu
• Sınav günü ağ modu ve otomasyon
• Yıllık güvenlik ve uyum denetimi

Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Okulda doğru kurulmuş bir ağ; öğrencinin ders saatinde sosyal medyaya erişmediği, öğretmenin müfredat materyaline kararlı bağlantıyla ulaştığı, idarenin öğrenci verisini KVKK uyumlu işlediği ve 5651 yükümlülüğünü 30 dakikada belge sunarak karşıladığı bir yapıdır. Yaş grubuna göre değişen içerik filtresi, sınıf bazlı Wi-Fi kapsama ve doğru VLAN ayrımı bu yapının temel taşlarıdır.

Yamanlar Bilişim olarak okul ölçeğinize ve mevcut altyapınıza uygun ağ tasarımı, içerik filtreleme politikası ve 5651 uyum çözümleri sunuyoruz; eğitim kurumunuzu pedagojik ve yasal hedeflere aynı ağ üzerinde ulaştırıyoruz.